Stopnie XVI - XIX

Z dzisiejszego punktu widzenia i porównania do nowoczesnych armii grupa chorążych w rzymskim legionie miała specyficzny charakter i zróżnicowany obszar zadań. Na czele chorążych legionu stał aquilifer. Był jedyny w legionie, odpowiedzialny za najważniejszy sztandar, znak legionu, wprowadzonego przez konsula Mariusza orła legionowego. Aquilifer był żołnierzem 1 kohorty. Funkcja ta nie stanowiła części kariery wojskowej czy politycznej. Prawdopodobnie pozycją tą wynagradzano zasłużonych weteranów lub evocati stojących krótko przed zwolnieniem do cywila. Orzeł legionu nie miał znaczenia taktycznego.

Imago, czyli popiersie cesarza również nie oznaczało się taktycznym znaczeniem. Podobnie jak orzeł legionowy stanowiło część sztandarów, które miały kultowy status i brały udział w religijnych ceremoniach oraz wojskowych uroczystościach. Orzeł i imago symbolizowały wierność żołnierzy wobec państwa i cesarza. Czy legion dysponował innymi popiersiami cesarzy prócz aktualnego pryncypa, tego niewiadomo. Imaginifer był zatem prawdopodobnie jak aquilifer jedynym w legionie i sposób jego rekrutacji był taki sam.

Signiferi tworzyli grupę chorążych odpowiedzialnych za sztandar taktyczny (signum). Sztandar ten zezwalał dowództwu operować podczas walki na polu bitwy poszczególnymi oddziałami. Jedno signum przypadało na 1 manipuł, czyli 2 centurie. Signifer należał do szczebla principales czyli zwierzchników. Był odbiorcą podwójnego żołdu (duplicarius). Do jego zadań należała również opieka nad kasą, wypłata żołdu i premii oraz prowadzenie kont żołnierzy.

Vexillarius otrzymywał również podwójny żołd. Jego funkcja jest jednak niepewna. Termin vexillatio oznaczał oddział operujący poza legionem, czyli odkomendowany np. na określony czas do innego legionu lub jednostki lub wykonujący samodzielnie powierzone mu zadanie. Określenie sub vexillo oznaczało też pięcioletnią służbę weteranów w odróżnieniu do normalnej służby sub signa. Możliwe jest zatem, że żołnierzy zbierających się pod tym sztandarem identyfikowano jako oddziały weteranów, jeżeli funkcjonowały takie jako osobne jednostki. Analogicznie zagadnienie przedstawia się w kawalerii legionowej, gdzie sztandarem było też vexillum. Czy vexillum należało do sztandarów taktycznych, czy sygnalizowało jedynie obecność oddziału ? Tego nie uda się jak do tej pory ustalić. Również liczba służących w legionie chorążych jest nieznana. Prawdopodobnie vexillarius jako duplicarius i principales miał funkcję podobną do signifera i w niektórych przypadkach mógł go całkiem zastąpić.  

Wraz z chorążymi na polu bitwy i podczas musztry współpracowali trębacze akustycznymi sygnałami. W odróżnieniu do chorążych cornicen i tubicen nie zaliczali się do principales. Byli szeregowcami w służbie funkcyjnej.

Stopnie XX – XXI

Optio i tesserarius należeli do grupy principales. Optio otrzymywał podwójny żołd (duplicarius), przy czym tesserarius zaliczał się do odbiorców półtora żołdu (sesquiplicarius) jak weterani i inne stopnie funkcyjne pośród grupy szeregowców i kaprali.

Optio był zastępcą centuriona i do jego zadań należało przeprowadzenie musztry i ćwiczeń bojowych. Wspomagał też centuriona w obowiązkach urzędniczych. Spora liczba optiones pracowała poza centuriami na pozycjach funkcyjnych w sztabie, służbie zdrowia czy biurach podporządkowanych trybunom i innym oficerom. Osobną grupę tworzyli optio ad spem, czyli żołnierze stojący krótko przed awansem do stopnia centuriona.

Tesserarius odpowiedzialny był za wyznaczenie i kontrolę warty (vigiles) oraz wydanie hasła dziennego (tessera).


Stopnie XXII – XXVI

Armia rzymska dysponowała na tym szczeblu szerokim wachlarzem funkcji i stopni. Ogólnie da się wyróżnić w legionie poniższe typy jednostek:

 
  • >Piechotę
  • >Kawalerię
  • >Artylerię

 

Żołnierze piechoty dzielili się na antesignanus i postsignanus. Dotyczyło to linii przed sztandarami i za sztandarami. Kawalerię tworzyli eques, a artylerię ballistarii. Piechota stanowiła trzon natarcia wspomagana przez artylerię. Kawaleria spełniała raczej funkcję zwiadowczą i komunikacyjną. Funkcje jakie pełnili żołnierze w centuriach i poza nimi można podzielić na:

Zaopatrzenie Sanitariusze Pionierzy Religia Sztab Policja
questor miles medicus metator haruspex exactus beneficarius
cibariator capsarius mensor victimarius actuarius burgarius
dispensator   librator pullarius librarius questionarius
frumentarius   architectus   summus curator   
custos armorum
molendarius
venator
mensor frumenti
carrarirus

 

W jakim zakresie funkcje te można przypisać hierarchii wojskowej jest niewiadome. Przeważnie służba funkcyjna zwalniała żołnierzy z codziennych obowiązków w centurii (munera) i czasem wiązała się z wyższym wynagrodzeniem. Takich żołnierzy nazywano immunes. Większość immunes w grupie szeregowców była odbiorcami zwykłego żołdu (simplaris). Cornicen, tubicen, custos armorum oraz miles medicus otrzymywali półtora żołdu (sesquiplicarius).

Pozostałe stopnie i funkcje

Prócz wyżej wymienionych, armia rzymska wykształtowała szereg jednostek wyspecjalizowanych i oficerskich stopni funkcyjnych.  Zalicza się do nich oddziały beneficarii i evocatii oraz oddział zabezpieczenia jednostki i eskorty podlegające trybunom. Stopnie oficerskie pojawiają się w związku z musztrą i ceremoniami. Niewykluczone, że takimi dodatkowymi funkcjami wyposażeni zostali centurioni i wybrani optio:

 
  • campidoctor
  • magister campi
  • optio campi
  • doctor armorum
  • exercitator

W pierwszym wieku pojawia się w opisach tytuł dux, który oznacza żołnierza o przywódczych walorach lecz o brakującym arystokratycznym pochodzeniu. Nie jest jasne w jakich sytuacjach tacy przywódcy dowodzili oddziałami i jaki mieli zakres obowiązków. Faktem jest, że w późniejszym okresie cesarstwa dowódcy noszący ten tytuł dowodzili jednostkami nadgranicznymi przeważnie w odległych prowincjach dysponując szerokim zakresem uprawnień wojskowych i cywilnych.

Na końcu hierarchii legionowej znajdowali się cywilni pracownicy i zatrudnieni w biurach (officia, quaestura, tabularia) niewolnicy.

Cofnij